الشيخ الكليني ( مترجم : كوه كمره اى )
771
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي )
چنين گفت كه : هر كه نفسى را به گمراهى بميراند بىاينكه قتل نفسى هم در ظاهر كند يا فساد در زمين نمايد ، عقاب كسى را دارد كه همهء مردم را كشته باشد ، پايان نقل از مجلسى ( ره ) . من گويم ، پارهاى از آيات قرآن ضرب المثل است و به اعتبار يك مفهوم كلى موارد تطبيق بسيارى دارد جز همان معناى لفظ و حكم مستفاد از ظاهر آن ، و در مفهومگيرى براى ضرب المثل لازم نيست كه همهء خصوصيات مورد ملاحظه گردد و در آن گنجانيده شود و مفهوم كلى و مثل سائر مستفاد از آيه همان عظمت مجازات قتل نفس و عظمت ثواب و اثر سودمند احياء نفس است و لازم نيست كه اين استثناء وارد در آيه هم در همه جا تطبيق شود چنانچه در امثال سائره همچنين است . اختلاف روش حمران روى وضع پيش آمدهاى محيط بوده است و چون در به دو تشكيل دولت بنى عباس آزادى وجود داشته ، حمران وظيفهء تبليغ را انجام مىداده ولى پس از تسلط كامل منصور عباسى از مردم خرده خرده سلب آزادى شد و ديگر تبليغ علنى و صريح ميسر نبوده است و گويا حمران با همين بيان خود از سلب آزادى و فشار حكومت جور و بسط دامنه جاسوسى نزد امام ( ع ) گله مىكند زيرا حكومت ستم كار براى استقرار خود به هر شكل و لباس جاسوسانى مىگمارد و ديگر اطمينان اظهار حق و حقيقت از ميان مردم برداشته مىشود ، حمران در اين تنگناى جاسوسان حكومت منصور اطمينان ندارد كه در گوشه و كنار هم با يكى و دو تا وارد بحث مذهب و رهبرى مردم به امام بر حق شود ، امام در پاسخ او و براى تسليت خاطرش مىفرمايد : اكنون بايد كار مردم را به خدا واگذاشت و او است كه مىتواند به هر وسيله روزنهء هدايت را به روى اهلش بگشايد ولى باز هم به كلى نبايد دست از كار كشيد و به اندازهء امكان بايد كسانى را كه آمادگى آنها براى پذيرفتن حق معلوم شود با اشاره و كنايه به راه حق دعوت كرد و رشتهء